Proje Hakkında Kısa Bilgi
Proje, TEMA Vakfı ve Doğuş Çay iş birliği ile 2016 yılında başlamıştır. 2016-2017 yıllarında projenin eğitimlere ilişkin birinci fazı tamamlanmış; ardından projenin 2018-2020 ve 2021-2024 yıllarını kapsayan, örnek bahçe uygulamaları, sürdürülebilir çay tarımı eğitimleri ve çeşit bahçe tesisi çalışmalarını içeren ikinci ve üçüncü fazı tamamlanmıştır. 2025-2028 yıllarını kapsayan yaygınlaştırma çalışmalarını içeren dördüncü faz çalışmaları başlamıştır.
Kapsam/Hedefler
Projede çay tarımı yapılan toprakların uzun yıllar boyunca gereğinden fazla ve aynı karakterde kimyasal gübrelemeye maruz kalması nedeniyle asitleşmesi sonrasında, Rize bölgesinde eğitim ve örnek uygulama çalışmaları ile çay topraklarındaki bozulumla mücadele ve çay tarımının sürdürülebilirliğine katkı sağlanması amaçlanmıştır.
Faaliyetler
Projenin 2016-2017 yıllarına ilişkin birinci etabında üretici, çay eksperi, din görevlisi, kadın, öğretmen ve çocuklardan oluşan yaklaşık 7.000 kişilik bir hedef kitleye, proje amacına yönelik farkındalık eğitimleri verilmesi ve çay üretimi içerisinde yer alan tüm paydaşlarla ortak bir görüş oluşturulması planlanmıştır.
Projenin örnek uygulama çalışmalarını da içeren 2018-2020 yıllarındaki 2’nci fazında ise her yıl üretici, kadın, çay eksperi ve din görevlilerinden oluşan 750 kişiye eğitim verilmesi planlanmıştır. Rize’nin farklı vadilerini temsilen seçilen 6 örnek bahçede budama, gübreleme, çapalama, dolomit (tarım kireci) ve çay atığından kompost yapımı gibi örnek uygulamaların gerçekleştirileceği örnek bahçelerin oluşturulması ve bölgedeki verimi yüksek çay çeşitlerinden üretilen fidanlar ile gelecekte materyal temini için de kullanılmak üzere bin fidandan oluşan bir çeşit bahçesi tesis edilmesi planlanmıştır.
Projenin örnek uygulama çalışmalarını içeren 2021-2024 yıllarındaki 3’üncü fazında üretici, kadın, üniversite öğrencileri ve din görevlilerinden oluşan 1.200 kişiye eğitim verilmesi planlanmıştır. Çay tarımı yapılan farklı vadileri temsilen seçilen 8 örnek bahçede budama, gübreleme, çapalama, dolomit (tarım kireci) ve çay atığından kompost yapımı gibi örnek uygulamaların gerçekleştirileceği örnek bahçe faaliyetleri ve bölgedeki verimi yüksek çay çeşitlerinden üretilen fidanlar ile gelecekte materyal temini için de kullanılmak üzere 1.500 fidandan oluşan bir çeşit bahçesi tesis edilmiş ve bu bahçede tamamlama dikimi ve bakım çalışmaları yürütülmüş, gelişim takibi yapılması planlanmıştır.
Projenin yaygınlaştırma çalışmalarını içeren 2025-2026 yıllarındaki 4’üncü fazının ilk yılında üretici, kadın, din görevlisi, muhtar ve Doğuş Çay eksperinden oluşan 350 kişiye eğitim verilmesi planlanmıştır. Projenin 2’nci fazında oluşturulan Çeşit bahçesinden tohum toplanarak 3.000 adet fidan üretimi konusunda çalışmalar yapılması planlanmıştır. Dördüncü fazda seçilecek 15 yeni bahçenin toprak analizleriyle asitlik durumu belirlenip üreticilere tarım kireci desteği verilerek tavsiyelerde bulunulacaktır. Geçmiş fazlarda uygulama yapılan 2 bahçe demonstratif amaçlı kullanılarak bu iki bahçede kireç, organik/organomineral gübre, çay atığı kompostu ve verim takibi uygulamalarına devam edilecektir.
Şimdiye Kadar Neler Yaptık?
Projenin 2016-2017 yıllarına ilişkin birinci fazında;
Çay topraklarındaki asitleşme sorunu konusunda farkındalık sağlamaya yönelik 10.000 kişiye eğitim verilmiştir. Proje süresi içerisinde bölgede Amonyum Nitrat kullanımı yasaklanmış, Amonyum Sülfat gübre kullanımı ise her geçen gün biraz daha azalmıştır. Böylece bu süreçte toprakların daha fazla asitleşmesi sorunu büyük oranda azalmıştır.
Projenin 2018-2020 yıllarına ilişkin ikinci fazında;
Projenin bu fazında, toprak asitliliğinin tersine çevrilmesi ve toprakların iyileştirilmesine ilişkin uygulamaları içeren ikinci fazında 1.637 kişiye eğitim verilmiş, verimi yüksek çay çeşitlerinden üretilen fidanlarla 1.500 fidanlık çeşit bahçesi tesis edilmiştir. Buzlupınar, Kambursırtı, Şimşirli, Sümer, Sabuncular ve Çağlayan mevkilerindeki örnek bahçelerde proje uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Özellikle çay atığından kompost yapımına ilişkin uygulamalar sayesinde hem çay atıklarının tekrar çay topraklarına kazandırılması hem de dolomit uygulamaları ile toprak asitliğinin iyileştirilmesi sağlanmıştır. Tüm bu uygulamalar sonucunda projenin başladığı yıldaki ekstrem asit (pH 4,14) değerindeki toprak yapısı proje uygulamaları ile orta derece asit (pH 5,51) değerine ulaşmıştır. Toprak yapısındaki iyileşme ile birlikte örnek uygulama bahçelerinde komşu bahçelere kıyasla %38 oranında verim artışı sağlanmıştır.
Projenin 2021-2024 yıllarını kapsayan üçüncü fazında;
Projenin bu fazında geçmişte 6 olan örnek uygulama bahçe sayısı 2021 yılında Rize iline ilave olarak Trabzon ve Artvin illerinden de örnek uygulama bahçeleri dâhil edilerek 8’e çıkarılmıştır. 8 örnek bahçede çay kompostu, organik gübre ve tarım kireci (dolomit) uygulamaları, çapalama çalışmaları, sürgün gelişimi takibi, toprak ve yaprak analizi çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Üçüncü fazda 1902 kişiye eğitim verilmiş, verimi yüksek çay çeşitlerinden üretilen fidanlarla kurulan 1500 fidanlık çeşit bahçesi tesisinde tamamlama dikimleri, bakım çalışmaları ve gelişim takipleri yapılmıştır. 2019 yılında uygulamalara başlanan ilk üç bahçede ortalama pH değeri şahit parsellerde ekstrem asit (pH 4,31) değerinde iken uygulama bahçelerinde çay tarımı için ideal olan pH 5,5 seviyesine yükselmiştir. 2021 yılında projeye eklenen beş bahçenin şahit parsellerinde pH değeri ortalama ekstrem asit (pH 4,14) iken uygulama bahçelerinin ortalaması kuvvetli asit (pH 5,32) olmuştur. Toprak yapısındaki iyileşme ile birlikte örnek uygulama bahçelerinde komşu bahçelere kıyasla 2019 yılından beri uygulama yapılan 3 bahçede %58, üçüncü faza dahil edilen 5 bahçede %32 oranında verim artışı sağlanmıştır. Projenin bu fazında çay topraklarındaki iyileşmenin yaş çay içeriklerine etkisini belirlemek üzere yaş çay analizleri yapılmaya başlanmıştır. Yapılan çalışmada yaş çay örneklerinde çayın polifenol, ekstrakt ve selüloz olmak üzere 3 parametredeki değişimi izlenmektedir. Çayın tat ve aromasına etki eden toplam polifenol miktarında %18 artış, demin suya geçme oranı üzerinde etkisi olan ekstrakt miktarında %7 artış, kuru çayın kalitesi ve randımanına etki eden selüloz miktarında ise %17 azalma olmuş, üretilen yaş çay yaprağının kalitesi de artmıştır.
Projenin 2025-2028 yıllarını kapsayan dördüncü fazında;
Dördüncü fazın ilk yıl çalışmalarını kapsayan 2025 yılı içerisinde üçüncü fazda uygulama yapılan 2 bahçe demonstratif amaçlı belirlenmiş ve bu bahçelerde kireç, organik/organomineral gübre, çay atığı kompostu ve sürgün verimleri takibi uygulamalarına devam edilmiştir. Dördüncü fazda projeye dahil ettiğimiz 20 yeni bahçede toprak analizine bağlı olarak dolamit uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Toprak analizi sonuçlarına göre 2 demonstrasyon bahçesinin pH ortalaması orta derecede asit (pH 5.64) değerinde çay tarımı için ideal (pH 5.5) seviyede iken yeni eklenen 20 bahçenin ortalaması ekstrem asit seviyesinde (pH 4.39) olarak belirlenmiştir. Yıl içerisinde Sürdürülebilir Çay Tarımı Eğitimleri kapsamında üretici, kadın, muhtar ve eksperlerden oluşan 151 kişiye eğitim verilmiştir. 2019 yılında 1.500 adet fidan ile tesis ettiğimiz çay çeşit bahçemizde bakım ve budama çalışmalarına devam edilmiştir.